اگر قند خون فرد دیابتی بالاتر از محدوده هدف باشد ، به مرور زمان و طی سالیان نه چندان طولانی (حداقل 10سال ) عوارضی در رگ ها و رشته های عصبی اندام تحتانی وی پدید می آید که منجر به بروز شرایطی به نام پای دیابتی می گردد. گرفتگی و تنگی شریان و وریدهای اندام تحتایی باعث ایسکمی و هیپوکسی (کم خونی و کم اکسیژنی ) در بافت ها شده که این مسئله ، زمینه ساز ایجاد پای دیابتی و زخم در پاها می گردد. این مشکل با کشیدن سیگار به شدت می تواند تسریع گردد ؛ از طرف دیگر قند خون کنترل نشده زمینه بروز نوروپاتی (آسیب رشته های عصبی) را در فرد فراهم  می آورد . از آنجایی که بدین ترتیب مکانیسم های حفاظتی پاها (حس درد ، حرارت و فشار ) دچار اختلال می شوند و از طرفی وزن فرد همواره فشار مضاعفی به پاها وارد می کند ، شخص به تدریج شاهد تغییر شکل استخوان ها و مفاصل پاها شده  و مجموعه این عوامل احتمال قطع عضو را در وی افزایش می دهد.

متاسفانه کسانی که به کنترل دقیق قندخون خودشان اهمیت نمی دهند، بیشتر از آن دسته افرادی هستند که آموزش لازم به مقدار کافی بهرمند نشده اند. آمار موجود حاکی از آن است که هر 30 ثانیه یک عضو در اثر عوارض دیابت قطع می گردد. در حالی که یک آموزش ساده در زمینه چگونگی مراقبت از پا می تواند بین 60 تا 80 درصد مانع چنین اتفاقی بشود. جهت  تشخیص اختلالات عصبی و عروق منجر به پای دیابتی ، پزشک دیابت شما می تواند با یک معاینه ساده به این مساله پی ببرند. دیا پازون مدرج ، مونوفیلا منت استاندارد 10 گرمی تیپ ترم و یک سوزن مخصوص به پزشک کمک می کند تا مشخص شود که آیا حس ارتعاش ، فشار ، دما و درد اختلال دارد یا خیر . به محض اینکه کوچک ترین اختلالی در سلامتی پاهای شما ایجاد شده باشد می توانید با به کار گیری روش های پیشگیرانه حفظ سلامتی پاهایتان را تا حد زیادی تضمین کنید . سونوگرافی رنگی داپلر نیز می تواند در تشخیص این اختلال کمک شایانی کند . تمام افراد دیابتی نوع دو باید سالانه تحت معاینه کامل پاها قرار گیرند و در صورتی که دچار پای دیابتی شده اند در هر بار ویزیت لازم است از نظر سلامت پاها دوباره معاینه شوند .

مراقبت از پای دیابتی :
1- شستشوی روزانه پاها با آب ولرم و صابون ( در صورت لزوم و جهت احتیاط لازم است فرد دیگری هم دمای آب را کنترل نماید ) و خشک کردن پا ها با یک حوله تمیز به ویژه لای انگشتان .

2- بررسی روزانه ی لای انگشتان پا و جستجوی ترک و زخم در بین آنها .

3- بررسی روزانه ی کل پاها و در صورت لزوم استفاده از آیینه جهت بهتر دیدن .

4- در صورت استفاده از ناخن گیر هرگز  گوشه های ناخن را بیش از اندازه کوتاه نکنید . استفاده از یک سوهان نیز مفید است .

5- چرب کردن مکرر کف و روی پاها و نواحی خشک به جز لای انگشتان با استفاده از کرم .

6- استفاده از کفش های جلو و عقب بسته که از ارتفاع مناسبی برخوردار باشند .

7- از جوراب های خیلی گشاد یا خیلی تنگ استفاده نکنید و از پوشیدن جوراب خیلی تنگ خوداری کنید و در ضمن هر روز جوراب تمیز بپوشید .

8- از پوشیدن دمپایی و صندل طبی در بیرون از منزل اجتناب کنید .

9- فراموش نکنید که قبل از پوشیدن کفش ، همواره داخل آن را از نظر بر آمدگی اجسام خارجی و مواد تیز و آزار دهنده بررسی کنید .

10- در منزل هرگز پا برهنه راه نروید .

11- جهت خرید کفش جدید عصرها اقدام نمایید چرا که پا در بعد از ظهر کمی متورم می شود به طوری که احتمال دارد کفشی که صبح خریده اید در ساعات عصر کمی تنگ به نظر برسد .

12- سعی کنید کفشی را که انتخاب می کنید پنجه ی پهنی داشته باشد تا به هیچ قسمتی از پایتان فشار وارد نیاورد و همچنین از پوشیدن کفش با پاشنه خیلی بلند خودداری کنید .

13- موقع خرید کفش هر دو پا را در حالت ایستاده امتحان کنید و همواره کفش نو را چند ساعت در روز و در منزل به پا کنید . پس از اینکه قالب پاهایتان را پیدا کرد و مطمئن شدید باعث تاول و زخم در پاهایتان نمی شود ، با آن بیرون بروید.

14- از آویزان کردن پاها به مدت طولانی بپرهیزید. به عنوان مثال حین سوار شدن به اتوبوس ، هواپیما ، قطار و ... سعی کنید در هر ساعت به مدت 10 دقیقه قدم بزنید یا با حرکات غیر انقباضی عضلات ساق هایتان را حرکت دهید.

15- هرگز با چاقو یا تیغ تیز به جان پینه ها یا بر آمدگی های پوست روی پاهایتان نیفتید .

16- هر گونه خراشیدگی و زخم در پوست پاها را به پزشکان اطلاع دهید .

17- هرگز پای سرد را مستقیما جلوی بخاری و وسایل گرم کننده قرار ندهید (این حس سرما ناشی از نوروپاتی ایسکمی ست و نه سرمای هوا ) بهترین اقدام برای گرم شدن پاها پوشیدن جوراب های گرم است .

18- همیشه کفش را همراه با جوراب به پا کنید. این کار می تواند باعث عدم ایجاد تاول در پای شما شود .

19- به خاطر بسپارید که ترک سیگار و کاهش وزن از اصول اولیه پیشگیری و درمان پاهای دیابتی می باشد .

دکتر رعنا ادوای