|
 کم خونی در بیماران همودیالیزی
شایع ترین علل :
1- از آنجا که یکی از اعمال کلیه خون سازی می باشد در بیماران همودیالیزی کلیه نارسا شده بنابراین کم خون می شوند .
2- از دست رفتن خون در حین وصل و قطع کردن دیالیز و انجام آزمایشات روش های پیشگیری ازکم خونی:
از مصرف چای ، یک ساعت قبل و دو ساعت بعد از غذا خوردن اجتناب کنید . مصرف همزمان گوشت قرمز با فرآورده های حاوی ویتامین c باعث خونسازی می شوند . مراقبت از فیستول :
- پوست ناحیه فیستول را تمیز نگه دارید. - ناحیه فیستول را از نظر علایم عفونت (مثل حساسیت ، تورم ، قرمزی و درد) کنترل کنید. - از خوابیدن روی دست فیستول دار پرهیز کنید. - از پوشیدن لباس های تنگ و چسبان خوداری کنید . - از بلند کردن اجسام سنگین و انجام کارهای سخت با دست فیستول دار خوداری کنید . - از بستن زیور آلات ، ساعت و اشیاء تیز در ناحیه فیستول خوداری کنید . - هنگام مراجعه به دکتر یا بیمارستان به پرسنل از وجود فیستول اطلاع دهید تا اندازه گیری فشارخون و تهیه نمونه خون از آن محل انجام نشود. - روزانه فیستول را از نظر عملکرد صحیح ، کنترل ( شنیدن صدای مخصوص ، حس لرزش ) کنترل کنید . - قبل از مراجعه جهت دیالیز دست فیستول دار را تمیز بشوئید. مراقبت از کاتتر ( لوله مصنوعی ) :
- کاتتر را همیشه تمیز و خشک نگه دارید. - دوش گرفتن اشکال ندارد. - اطراف کاتتر را با یک گاز یا پارچه تمیز ، روزانه تمیز کنید. - هرگز کاتتر را به داخل یا بیرون جابجا نکنید. - محل کاتتر را از نظر وجود علایم عفونت ( مثل قرمزی ، تورم ، درد ، چرک ) کنترل کنید. - در صورت مشاهده علایم عفونت ، به مرکز دیالیز اطلاع دهید. - پیچ انتهای کاتتر را هرگز باز نکنید. - کاتتر ممکن است وضعیتی باشد ، در حین دیالیز در بهترین وضعیت قرار بگیرید. - هرگز و به هیچ علتی از اشیاء تیز مانند قیچی در اطراف کاتتر استفاده نکنید. خارش بدن :
خارش بدن همراه باخشکی پوستاز مشکلات شایع بیماران می باشد . عللی که باعث ایجاد خارش در بیماران دیالیزی می شود شامل : افزایش سطح فسفر خون ، افزایش اوره خون و حساسیت به داروها هستند . مراقبت از پوست و کاهش خارش :
- رژیم غذایی با محدودیت فسفر را رعایت کنید . - پروتئین های مجاز و به اندازه دستور داده شده را مصرف کنید . - داروهای ضد خارش تجویز شده را استفاده کنید . - لباس های نخی بپوشید . - پوست را با کرمها و محلولهای مرطوب کننده ، مرطوب نگه دارید. - بهداشت پوست را رعایت کنید و از صابون های ملایم هنگام استحمام استفاده کنید. - ناخن های خود را همیشه کوتاه نگه داشته و از خاراندن پوست با ناخن خوداری کنید. - در صورت داشتن خارش ، خاراندن را با یک پارچه نرم و تمیز انجام دهید . گرفتگی عضلانی :
گرفتگی عضلات به خصوص در عضلات پا و آن هم در هنگام شب از دیگر مشکلات بیماران تحت همودیالیز است . علت ایجاد آن ممکن است . عدم تعادل در آب و الکترولیت های بدن باشد . هر چند ممکن است آسیب های عصبی و یا مشکلات جریان خون هم در آن دخیل باشد . مراقبت های لازم در جهت کاهش گرفتگی عضلات :
- کشش عضلانی - ماساژ دادن نواحی ای که دچار گرفتگی است . - حمام کردن یا دوش آب گرم ( نه داغ ) گرفتن - پوشیدن کفش های راحت و مناسب ورزش و فعالیت بدنی : فواید ورزش : - بهبود عملکرد جسمانی - کنترل فشار خون - افزایش قدرت عضلانی - کاهش چربی های خون - خواب بهتر - کاهش خطر بیماری های قلبی - تقویت استخوانها و جلوگیری از ضعف استخوانی - کاهش استرس و افسردگی - دیدن سایر افراد - خندیدن 9 نکته در مورد ورزش را به خاطر داشته باشید :
تکرار : ورزش باید مکرر انجام شود و فقط یک یا چند جلسه موثر نیست . عدم ایجاد مشکل : هنگام ورزش خستگی شدید یا مشکل خاصی به وجود نیاید . زمان : در هر جلسه حداقل زمان توصیه شده ورزش را رعایت کنید . مناسب بودن : ورزش منتخب شما مناسب و مورد علاقه شما باشد . قبل از شروع ورزش با تیم درمان مشورت کنید . از فعالیت کم شروع و به تدریج میزان آن را افزایش دهید . روزهایی که دیالیز انجام نمی شود ، زمان مناسب برای ورزش کردن است . مقدار ورزش توصیه شده برای بالغین، حداقل به مدت 45 تا 60 دقیقه و برای 4- 3 روز در هفته است که بتواند از ابتلا به فشار خون پیشگیری کند. ولی در افراد سالخورده و بیماران دیالیزی با توجه به مشکلات جسمی شان ، پیاده روی به مدت 15 دقیقه و حداقل 3 بار در هفته مناسب تر به نظر می رسد . اختلالات خواب :
در بیماران نارسایی مزمن کلیه ، به علت وجود مشکلات و عوارض جسمی و روانی متعدد ، اختلالات خواب ( کم خوابی ، بد خوابی و ... ) یکی دیگر از مشکلات شایع و مهم این بیماران می باشد . نکاتی مفید و آسان برای کاهش مشکلات خواب :
- انجام ورزشهای سبک در طول روز ( نزدیک زمان خواب نباشد ) . - پرهیز از مصرف کافئین ( چای و قهوه ) و دخانیات بخصوص در نزدیکی زمان خواب - گرفتن دوش گرم و ماساژ قبل از خواب - انجام اقدامات مورد نیاز جهت کاهش خارش بدن - استفاده به موقع از داروهای خواب آور تجویز شده توسط پزشک ( دیازپام و لیبریوم ) - استفاده از فعالیت های آرام سازی - آرام نمودن محیط خانه هنگام خواب افسردگی :
احساس افسردگی و عصبی بودن در بیماران همودیالیزی شایع است . از آن جایی که افسردگی تاثیر منفی بزرگی بر کیفیت زندگی دارد و بر روند درمان تاثیر سوء دارد در صورتی که این حالت در شما وجود دارد و مدتی است که به آن دچارید ، در مورد آن با تیم درمانی صحبت کنید . راههای کاهش احساس افسردگی :
یکی از نکات مهم و موثر در کاهش افسردگی صحبت کردن و بیان احساسات با سایر بیماران است . عصبانیت خود را بر سر افراد فامیل و خانواده خالی نکنید بلکه با آنها در میان بگذارید . سعی کنید کارهای مربوط به خود را انجام دهید و مسئولیت مراقبت های لازم از خود را ، خودتان شخصا به عهده بگیرید . در فعالیت های تفریحی ، اجتماعی ، مذهبی بر اساس علاقه خود شرکت کنید . حتی الامکان یک برنامه ورزشی مناسب را انتخاب و آنرا مکررا انجام دهید . در صورت داشتن مشکلات جنسی از پزشک خود کمک بخواهید و هرگز از بیان آن خجالت نکشید . این جمله را ملکه ذهن خود قرار دهید : من دیالیز می شوم تا زندگی کنم ، نه زندگی می کنم تا دیالیز شوم . داروها :
پزشک شما علاوه بر دستورهای غذایی و رژیمی ، داروهای خاصی را نیز تجویز می کند . این داروها به دلایل گوناگون تجویز می شوند . مانند دارو برای پایین آوردن فشار خون ، بالا بردن مقدار کلسیم خون ، متصل کردن فسفر به منظور پیشگیری از جذب فسفر در بدن و بالاخره دارو جهت افزایش تعداد گلبولهای قرمز خون . باند کننده های فسفات ( متصل کننده فسفات ) چه هستند ؟
از متصل کننده های فسفات ( فسفر ) یا ضد اسیدها به این دلیل استفاده می شود که از جذب فسفر در بدن پیشگیری می کنند . برای این کار این مواد در روده به فسفر متصل می شوند . فسفر در اغلب غذاها وجود دارد ، به همین دلیل ضد اسید باید دقیقا قبل از غذا یا در حین خوردن غذا و یا بلافاصله بعد از غذا میل شود . وقتی فسفات به ضد اسید متصل شد ، از راه مدفوع دفع می شود . معمولا پزشک توصیه می کند که همزمان با خوردن ضد اسید ، داروی دیگری میل نکنند . مسکن ها چه می کنند ؟
مسکن هایی داروهایی هستند که درد را آرام می کنند . برخی از انواع آنها تب را نیز پایین می آورند. استامینوفن و آسپرین از مسکن ها هستند. به بیماران هشدار داده شود که به هیچ دلیلی بدون تجویز پزشک ، آسپرین مصرف نکنند . آسپرین می تواند باعث خونریزی معده شود و هم چنین می تواند زمان انعقاد خون را تغییر دهد . آیا نیاز به آنتی بیوتیک خواهد بود ؟
آنتی بیوتیک دارویی است که باکتری را می کشد و یا رشد آن را متوقف می کند . گاهی ممکن است شما دچار عفونتی شده و نیاز به مصرف آنتی بیوتیک پیدا کنید . این داروها ممکن است به صورت خوراکی یا تزریقی تجویز شوند ؛ که این به نوع آنتی بیوتیک و شدت عفونت بستگی دارد . کلسیم مکمل چیست ؟
قرص های کلسیم ، میزان کلسیم خون و بدن را بالا می برند ؛ در ضمن به عنوان ضداسید و بلوکه کننده ( متصل کننده ) فسفر عمل می کنند . کلسیم مکمل به صورت خوراکی مصرف می شود . آیا نیاز به داروی قلبی خواهد بود ؟
پزشک شما ممکن است برای شما داروی پایین آورنده ی فشار خون تجویز کند تا به این وسیله فشار خون را پایین بیاورد . نوع دیگری از داروی قلبی که ممکن است برای شما تجویز شود ، دارویی است که برای قویتر کردن ضربان قلب و همچنین آرام تر و منظم تر کردن آن به کار می رود و محرک قلب است که دیژیتال یا دیگوکسین نامیده می شود . کدام دارو به تولید بیشتر گلبولهای قرمز خون کمک می کند ؟
از آنجا اسید فولیک که وجودش معمولا برای تولید گلبول قرمز خون ضروری است ، موقع دیالیز از بدن خارج می شود ، بنابراین برای پیشگیری از عارضهکم خونی، باید این ماده جایگزین شود . ممکن است لازم باشد روزی یک عدد قرص اسید فولیک میل کنید. علاوه بر قرص اسید فولیک امکان دارد لازم شود که از داروی آهن نیز استفاده کنید تا میزان آهن بدن شما به اندازه مناسب برای تولید عادی گلبول های قرمز خون برسد . در حال حاضر اریتروپویتین ( اپرکس ) در درمانکم خونیبیماران مبتلا به نارسایی کلیه قبل از شروع دیالیز و نیز در بیماران تحت همودیالیز و دیالیز صفاقی توصیه می شود . آیا ملین لازم خواهد بود ؟
داروهای نرم کننده مدفوع ، فیبرهای غذایی و دارویی ، کار نرم کننده مدفوع را انجام می دهند . برخی ملین ها اجابت مزاج را تحریک و فعال می کنند . از آنجا که متصل کننده های فسفات ایجاد یبوست می کنند ، پزشک به شما توصیه می کند که از نرم کننده های مدفوع و یا ملین ها استفاده کنید . توصیه می شود در مصرف ملین های حاوی منیزم جذب شده نمی باشند در نتیجه احتباس منیزم در بدن ممکن است منجر به بروز علایم مسمومیت ناشی از افزایش منیزم شود . ویتامین د چیست و چه می کند ؟
ویتامین ( D ) یا کلسی ترول ( فرم فعال شده ویتامین د ) باعث می شود که بدن کلسیم را از مواد غذایی جذب و آنرا در استخوان جای دهد . ویتامین د یا کلسی ترول به صورت قرص بوده و به صورت خوراکی مصرف می شوند . بسته به میزان کلسین خون هر بیمار ، پزشک ممکن است این داروها را تجویز کند یا نکند . فرم های مختلفی از ویتامین د تولید می شود که برای افراد تحت درمان با دیالیز به کار می رود . متداولترین فرم های آن کلسی ترول خوراکی یا وریدی است . ولی پزشک ممکن است نوع دیگری از آن را ( روکالترول ) تجویز نماید . ویتامین د چیست و چه می کند ؟
ویتامین ( D ) یا کلسی ترول ( فرم فعال شده ویتامین د ) باعث می شود که بدن کلسیم را از مواد غذایی جذب و آنرا در استخوان جای دهد . ویتامین د یا کلسی ترول به صورت قرص بوده و به صورت خوراکی مصرف می شوند . بسته به میزان کلسیم خون هر بیمار ، پزشک ممکن است این داروها را تجویز کند یا نکند . فرم های مختلفی از ویتامین د تولید می شود که برای افراد تحت درمان با دیالیز به کار می رود . متداولترین فرم های آن کلسی ترول خوراکی یا وریدی است . ولی پزشک ممکن است نوع دیگری از آن را ( روکالترول ) تجویز نماید . آیا به ویتامین های تکمیلی نیاز خواهد بود ؟
اغلب افراد تحت درمان با دیالیز احتیاج دارند که از ویتامین های تکمیلی استفاده کنند . ویتامین های کمکی جایگزین ویتامین هایی می شوند که در طی دیالیز از بدن خارج می شوند و یا به اندازه کافی با رژیم غذایی به بدن او نمی رسند . انواع مختلفی از ویتامین های تکمیلی موجود است که اغلب آنها دارای اسید فولیک ، ویتامین ث و ویتامین ب- کمپلکس هستند . این ویتامین ها ، گروهی از ویتامین ها هستند که موقع دیالیز بیشتر از بدن خارج می شوند . ویتامین های کمکی را باید با راهنمای پزشک معالج مصرف کنید . باید از خوردن مولتی ویتامین ها به دلیل آنکه دارای مقدار زیادی ویتامین A ، E ، هستند خوداری کنید . از مصرف داروها بدون تجویز پزشک و هم چنین داروهایسرماخوردگیو آنتی اسیدهای حاوی سدیم خوداری کنید . در حین دیالیز ، در صورت داشتن احساس گیجی ، گر گرفتگی داغ یا سرد شدن ، سردرد ، تهوع و استفراغ به پرستار اطلاع دهید . این علایم نشان دهنده کاهش فشار خون می باشد . پس از اتمام دیالیز ، جهت جلوگیری از خونریزی ، محل خروج سوزن ها را به مدت 10 دقیقه فشار دهید و در صورت بند نیامدن خونریزی به اورژانس یا بخش دیالیز اطلاع دهید . تالیف : زهرا آموزشی ، خیزران میری ویراستار علمی : فرزانه حسن زاده مجله پزشکی مادر
|
