- ابتدا ادرار، کدر و غلیظ و بعد صاف بیاید. سنگینی و درد در پهلوها و پشت باشد. چنانکه گویی چیزی آنجا آویخته است و چون بیمار بر روی بخسبد این کیفیت بیشتر بود.

همچنین زیادتر شدن درد در کلیه هنگام پر شدن ثقل در امعا.

سرخ یا زرد یا مایل به سرخ و زرد آمدن ادرار. گاه امتداد درد از کلیه تا خایه و فرج گاه درد و خواب رفتن آن پا که کلیه سنگ داشته باشد. (درد کلیه شبیه درد قولنج است و فرق میان آن دو آنست که چون بیمار قولنجی را تنقیه کنند، درد وی ساکن گردد و در سنگ گرده قوت پذیرد).

این درد در اطفال زیادتر افتد و در آنها که تولد سنگ کلیه نماید، هرسال یا هر هفتاد ماه یکبار باشد و فرق بین سنگ و ریگ در کلیه آن است که در ریگ درد و عوارض کمتر و در سنگ بیشتر است.

درمان – هر سه روز چیزی قی آور نوشیده قی کنند که قی سود بسیار کند.

با مسهلات و ملیناتی که زیاد گرم طبیعت نباشد مزاج را نرم بدارند. اگر طبع خشک باشد با جوشانده خطمی یا لعاب به دانه یا لعاب کتیرا یا نشاسته، یک پیاله تنقیه نمایند.

اگر درد شدید بود: پر سیاوش، خطمی، شبت، کلم جوشانده تا کمر و بالاتر در آب نیم گرم آن بنشینند و چند بار تکرار نماید و تفاله همین جوشانده را وقت خواب بر کمر و کلیه ببندند.

پس اگر کلیه ریگ داشته باشد با همین دستورات خارج شده، حاجت به ادویه قوی نمی باشد ولی اگر ریگ هنوز خارج نشده باشد، این دستورات را بکار برند:

خاکستر کلم. خاکستر پوست تخم مرغ که از آن جوجه بیرون آمده باشد، حجرالیهود اصل برابر گرفته، با آب جوشانده خارخسک چند روز بیاشامند.

در سنگ کلیه، از زحمت و فعالیت شدید و جماع اجتناب نمایند.

غذا: آش جو مرغ، سوپ مرغ با کدو و اسفناج بخورند. مغز خیار بجای میوه میل کنند.

- درخت لیمو به علت داشتن اسید در میوه و وجود اسانس در پوست میوه اش (برگ های آن مستثنی هستند) برای اشخاصی که مبتلا به ناراحتی های کلیوی (کولیک کلیه، سنگ کلیه) هستند توصیه نشده است. بنابراین چنین کسانی باید از آن اجتناب کنند.

- فرآورده های داروئی برگ هلو در مورد سنگ کلیه و التهاب مثانه تجربه شده است.

مقدار دو عدد برگ را در یک لیتر آب دم کرده، هر روز صبح یک فنجان می نوشند.

- خالواش نوعی پونه است که در گیلان می روید و تجربه نشان داده است که خوردن خام و نوشیدن دم کرده آن برای ریزاندن سنگ کلیه و مثانه اثر معجزه آسا دارد.

- مصرف زعفران برای بیماری سنگ کلیه مفید است.

- برای درمان سنگ کلیه، مصرف دم کرده پومادران اثر شفابخش دارد. برای این منظور 10 تا 20 گرم سرشاخه گلدار (تازه یا خشک) بومادران را در نیم لیتر آب جوش دم کرده صبح و ظهر و شب یک استکان میل نمایند. چون این دم کرده سریعا فاسد می شود باید کم تهیه و زود مصرف گردد.

- در طب عوام از گیاه شیر پنیر هنوز برای دفع ادرار و  سنگ کلیه استفاده بعمل می آورند و برای این کار شیره گیاه تازه را بیشتر مورد استفاده قرار می دهند.

- برای دم کرده برگ و سرشاخه های گلدار گیاه گل آفتاب پرست اثر قطعی رفع سنگ کلیه قائلند.

- آشامیدن شیره گل بابونه که به وسیله شکر شیرین شده باشد، برای معالجه درد سنگ کلیه مفید است.
طرز تهیه آن: نصف یک قاشق بزرگ غذاخوری از گل بابونه را در یک فنجان آب گرم میریزند و پس از مدت پنج دقیقه آنرا صاف می کنند و در حالی که گرم باشد، می آشامند. زیاده روی در خوردن آن باعث استفراغ می شود.

- ریشه گیاه باباآدم برای درمان سنگ کلیه، اثر کلیه، اثر قاطع دارد. برای این منظور 40 تا 60 گرم ریشه باباآدم را در یک لیتر آب دم کرده و یا می جوشانند. و صبح و ظهر و شب یک استکان از آن می نوشند.

- خوردن شاهی برای رفع سنگ کلیه مفید است.

- خوردن برگ پونه برای درمان سنگ کلیه مفید است.

- شربت پیاز سنگ کلیه را دفع می کند. برای تهیه شربت پیاز 100 گرم شیره پیاز خام را با 400 گرم آب و 400 گرم شکر جوشانده بصورت شربت در می آورند و میل می کنند.

- سیر به علت اینکه مقدار دفع ادرار را می افزاید، در دفع سنگ کلیه مفید است. در این مورد ممکن است بیمار شیره سیر را مصرف نماید.

- صمغ درخت گوجه و آلو بهترین خرد کننده سنگ های کلیه و مثانه و سنگ های صفراوی است.

- جوشانده سوسن زرد به منظور معالجه سنگ کلیه استعمال می شود.

دستور تهیه: در یک فنجان آب یک قاشق کوچک غذاخوری از ریشه خرد شده این گیاه را بریزند و مختصری بجوشانند و روزانه دو فنجان از آن بیاشامند.

- برگ توت فرنگی برای رفع سنگ کلیه و مجاری ادرار مفید است. برای این منظور 20 تا 50 گرم برگ توت فرنگی را در یک لیتر آب جوشانده به مقدار دلخواه مصرف نمایند و یا برگ توت فرنگی را بصورت چای دم کرده مصرف نمایند.

- مصرف کنگر فرنگی در بیماری سنگ گلیه اثر مفید ظاهر می کند.

صورت داروئی: جوشانده 30 تا 40 در هزار برگ یا ریشه گیاه در آب به مقدار 3 فنجان در روز، 15 تا 20 دقیقه قبل از غذا.

- اسفناج را به مناسبت سرشار بودن از نمک ها، بخصوص اگزالات ها برای بیماران سنگ کلیه جایز نشمرده اند.

- اثر ریشه ختمی در تسکین بخشی بسیار شدید است. فرآورده داروئی ریشه ختمی در مورد ناراحتی های مثانه، کلیه (بویژه در مورد سنگ کلیه) تاثیر به سزائی داشته است.