به یک معنا سطحی ترین لایه پوست لایه شاخی آن است . هایپرکراتوز یعنی کلفت شدن این لایه درواقع  تغییراصلی است که در پینه و میخچه می توان دید. این تغییر علل متعددی دارد از ارث گرفته تا بیماری ها و عفونت های پوست. هایپرکراتوز احتمالا" شایع ترین اختلالی است که در پا رخ می دهد. هایپرکراتوز در واقع پاسخ طبیعی پوست به فشار یا اصطکاک متناوب است ولی اگر بیش از حد شده و باعث ناراحتی بیمار گردد ، یا در اثر عواملی بغیر از فشارهای مکانیکی ایجاد شود ، پاتولوژیک تلقی خواهد شد.

وقتی ناحیه ای ازپوست به طور دائم اصطکاک داشته باشد ، ابتدا آن ناحیه قرمز شده و سپس هایپرکراتوز رخ می دهد. تغییرات هیستولوژیک دیگری از قبیل افزایش فعالیت فیبروبلاست ها ، و ضخیم شدن لایه های دیگری از اپیدرم مانند لایه خاردار هم رخ می دهد. بتدریج نواحی هایپرکراتوز به شکل نواحی سفت ، زردرنگ و دردناک درمی آیند. نوع ضایعه اولیه ( پینه یا میخچه ) بستگی به فشار وارده به پوست دارد. میخچه و پینه جزو شایع ترین مشکلات پا بوده و میزان بروز آنها با افزایش سن ، بیشتر می شود. بسته به علت ایجاد این ضایعات ممکن است منفرد یا متعدد ، قرینه یا غیرقرینه باشند.
شایع ترین علل میخچه و پینه عبارتند از :
1 – کفش نامناسب ( سایش بیش از حد پوست پا با قسمتهایی از کفش ، طراحی نامناسب کفش ، اندازه نبودن آن )
2 – ایستادن یا راه رفتن طولانی برروی سطوح سخت
3 – تغییر شکل های خاص در پا بعلت اختلالات استخوانی ( بزرگ شدن یا بدقرارگرفتن استخوانها )
4 – تغییرات در بیومکانیک پا به طوری که فشار برروی برخی نقاط بیشتر شود.
5 – افزایش وزن یا حاملگی
6 – ادم محیطی که طی آن پا ورم کرده و فشار بیشتری از طرف کفش برآن وارد می شود.

پینه ( کالوزیته ) : ناحیه ای منتشر از هایپرکراتوز است که اغلب ضخامتی یکنواخت داشته و درنواحی که پوست پا در معرض فشار یا اصطکاک متناوب قراردارد ایجاد می شود . این ضایعه در بیشتر موارد بدون علامت است ولی ممکن است بیمار هنگام ایستادن یا راه رفتن ، نوعی سوزش یا درد موضعی احساس نماید. پینه بیش از همه در کف و در امتداد حاشیه پاشنه ها دیده می شود. در پوستهای خیلی خشک به ویژه در کنار داخلی پاشنه ممکن است ترک هایی هم ایجاد شود.

میخچه : درواقع مرحله بعد از پینه محسوب می شود . میخچه دارای حدود مشخص تری است که پیرامون یک هسته مرکزی در ناحیه ای که حد اکثر فشار را تحمل می کند ( مثلا" روی یک برجستگی استخوانی ) به وجود می آید. هسته حالت مخروطی شکل داشته و نوک آن به سمت داخل و قاعده آن در سطح پوست و با درد نسبتا" زیادی به ویژه هنگام افزایش فشار مثل موقع راه رفتن همراهست. میخچه در هرجایی از پا ممکن است یافت شود ولی بیش از همه در پشت و نوک انگشتان ، کف پا بخصوص ناحیه ای که سر استخوانهای کف پا ( متا تارس ) قرار می گیرند و نواحی پاشنه ایجاد می شوند. گاهی آنها را بین انگشتان پا هم می توان دید.

میخچه را به انواعی تقسیم می کنند من جمله :

میخچه سخت : شایع ترین شکل میخچه است و همانطور که از اسم آن برمی آید سخت و خشک است. عمدتا" روی انگشتان و بین آنها و زیر سر استخوانهای متاتارس و پاشنه بوجود می آید. میخچه سخت غالبا" با زگیل کف پا اشتباه می شود.
میخچه نرم : در فضای بین انگشتان به ویژه بین انگشت چهارم و پنجم دیده می شود. معمولا" سفید رنگ بوده ، ابعاد آن از سه تا نه میلیمتر متغیر است و قوامی لاستیکی دارد. این ضایعات دردناک تر از میخچه سخت هستند و بخصوص وقتی از طرفین به انگشتان فشار وارد شود ، درد بیشتر خواهد شد.

درمان :
در درجه اول باید علت ایجاد میخچه را پیدا کرده و نسبت به رفع آن اقدام کرد. در این زمینه ارزیابی شکل انگشتان ، عملکرد پا ، و وضعیت کفش اهمیت خاص دارد. استفاده از مواد غیرطبیعی در کفش که اجازه تنفس به پا نمی دهند و تنگ بودن آن محیط را برای هایپر کراتوز و افزایش فشار بین انگشتان مساعد می کند.

اگر نیروهایی که باعث این پدیده می شوند را درمان نکنیم ، هایپر کراتوز افزایش یافته و ممکن است زخم ، خونریزی ، یا عفونت نیز در محل بروز نماید. این گونه ضایعات ممکن است بعلت تغییر رنگ حاصله با ملانوما ( نوعی از سرطان پوست ) اشتباه شوند ولی با گرفتن شرح حال دقیق معمولا" می توان آنها را از یکدیگر افتراق داد.

میخچه را معمولا" باید برداشت . این کار را می توان با تیغ جراحی یا الکتروسرجری با بی حسی موضعی به راحتی انجام داد.
اگر علت ایجاد کننده میخچه رفع نشود ، بعد از برداشته شدن هم دوباره عود می کند . به همین علت  باید بعد از برداشتن میخچه از مواد کراتولیتیک مانند سالیسیلیک اسید استفاده شود تا عود نکند .

گاهی از ابتدا برای درمان میخچه از چسبهای آغشته به این مواد استفاده می شود که طولانی و مستلزم زمان و درعین حال دقت است تا مواد کراتولیتیک با پوست سالم تماس پیدا نکند.

استفاده منظم از نرم کننده ها با مرطوب نگه داشتن پوست ، هایپرکراتوز را به تاخیر می اندازد. نرم کننده ها را گاهی با کراتولیتیک ها مخلوط می کنیم تا تاثیر آنها را افزایش دهیم.
استفاده از وسایلی که مانع فشار بر نقطه خاصی از پوست شود از قبیل پدهای سیلیکونی یا بریس هایی که طرز قرارگرفتن استخوانها مانند استخوان شست پا را تصحیح نماید نیز مفید خواهد بود.
درمواردی لازم است بیمار، بعد از انجام تست های بیومکانیک از اورتوزها یا کفی های خاصی در کفش خود استفاده نماید تا پا را در امتداد صحیح خود قرارداده و فشار از روی ضایعات دردناک برداشته شود. ضایعات هایپرکراتوتیک مکانیکی در بیشتر موارد نتیجه کفش نامناسبند.

درپایان به ویژگی های یک کفش مناسب نیز اشاره می کنیم . کفش مناسب باید :
در انتهای برجستگی شست پا یک فرورفتگی اضافه داشته باشد.
پهنای اضافه نیز داشته باشد.
جنس کف آن ضخیم و قابل انعطاف باشد.
ترجیحا" بند داشته باشد تا بتوان پا را درآن ثابت کرده و از حرکت پا در کفش ( ودرنتیجه اصطکاک آن ) پیشگیری کرد.
درناحیه پنجه درز نداشته و از داخل دوخته نشده باشد ( برجستگی ناشی از کوک های داخلی می تواند باعث فشار و آزردگی پا شود).

دکتر فرشید دبیرزاده – متخصص پوست، مو و زیبایی