تداخل بین تغذیه و عفونت

عفونت و سوء تغذیه ارتباط مستقیم با هم دارند .سوء تغذیه عاملی برای ایجاد نقص ایمنی می باشد،و ما باید اطلاعات بیشتری در رابطه با پاتوژنز این تداخل داشته باشیم. 5 نوع بیماری عفونی بیشتر از نیمی از علل مرگ و میر کودکان زیر 5  سال می باشد،که اغلب دچار سوئ تغذیه هستند. کمبود ریز مغذی ها روی رشد، ضعف توانایی ، مستعد عفونت و افزایش مرگ و میر تاثیر می گذارد.

درشت مغذی ها

در سال 1950 ،اطلاعات کمی در مورد ارتباط بین تغذیه و عفونت وجود داشت و اعتقاد بر این بود که کمبود پروتئین (کواشیور کور ) ، بیشتر از کمبود کالری (ماراسموس ) ، علت اصلی مشکلات تغذیه ای است ، در کودکانی که از کمبود پروتئین شدید رنج می برند ، بین شکل گیری آنتی بادی و توسعه سیستم ایمنی آنها ارتباط وجود دارد. با فوکوس بر روی تغییرات انرژی به این نتیجه رسیدند که اگر یک فرد انرژی کافی دریافت نماید، همه مواد مغذی را دریافت کرده است.

سیکل سوء تغذیه و عفونت

یک شخص مبتلا به سوء تغذیه بیشتر مستعد عفونت است، و عفونت باعث تشدید سوء تغذیه می شود، که این یک سیکل معیوب می باشد. دریافت ناکافی مواد مغذی منجر به کاهش وزن ، ضعف سیستم ایمنی ، صدمات موکوسی ، و حمله پاتوژن ها ،صدمات رشد ونمو در کودکان می گردد . تغذیه یک فرد بیمار با وجود علائمی مثل اسهال ،سوئ جذب ،کاهش اشتها و کاهش نیتروژن ادراری بدتر شده و باعث از دست رفتن مواد مغذی بدن و صدمات سیستم دفاعی بدن می شود،بعلاوه باعث کاهش دریافت رژیم غذایی می شود.

در ضمن تب ، نیاز به انرژی و ریز مغذی ها را افزایش می دهد. به طور   مثال ،مالاریا و انفولانزا ، میزان مرگ و میر را در بیماران با سوء تغذیه افزایش می دهد.

علل سوء تغذیه و بیماری در سطوح مختلف متفاوت است . فاکتور هایی از قبیل زیست دسترسی غذایی ، سلامت شخصی ،سلامت سرویس دهی و مراقبت های روانی در یک منطقه در این مورد نقش بسزایی دارند. مراقبت اولیه در این زمینه فراهم سازی دسترسی به پایگاه سلامت (از نظر طول مسیر و استطاعت مالی ) می باشد. مسئله بعدی فراهم سازی امنیت غذایی منزل (دریافت غذای کافی ) می باشد.

دسترسی به سرایط سلامتی محیطی از قبیل تامین دارو و ایمن سازی ها ، تامین آب سالم ، مکان زندگی سالم می باشد که تاخیر یا ناکافی بودن درمان باعث ایجاد شدت و طولانی شدن بیماری می شود.

تعداد بسیاری از موارد سوء تغذیه در سطح بین المللی با دسترسی و کنترل غذا ارتباط دارد. مثلا قحطی که نه فقط نارسایی بخش کشاورزی بلکه یک حادثه ای است که سیاست را نیز درگیر می نماید.

در زندگی روستایی ، گاهی گرسنگی فصلی را تجربه می نمایند یا مثلا مالاری در فصول پر باران بیشتر شیوع می یابد و بیماری های تنفسی در فصول سرد سال زیاد است.

ریز مغذی ها و ایمنی

حدود 2 بیلیون نفر در جهان تحت تاثیر کمبود ریز مغذی ها ، شامل ویتامین های A،C،E و مواد معدنی مانند روی ، آهن و ید قرار دارد. این اثرات باعث رشد ضعیف ، سطح هوشی پایین و افزایش مرگ و میر ناشی از عفونت می شود .ریز مغذی ها ارتباط مستقیم با شکل گیری آنتی بادی و توسعه سیستم ایمنی دارند. لیکن این کمبود ها می بایست با مکمل درمانی ، غنی سازی مواد غذایی و تغییرات رژیم حل می شود.

ویتامین A باعث حفظ و نگهداری بافت اپی تلیال دستگاه تنفسی و لوله گوارش می باشد. کمبود ویتامین خطر اسهال ، ابتلا به مالاریا ،سرخک و مرگ و میر ناشی از آنها را بالا میبرد. طبق تحقیقات ، ویتامین A و سرخک تقریبا باعث مرگ 2 میلیون کودک بصورت سالیانه می شود. سرخک در کودکان باعث تشدید کمبود های تغذیه ای می شود و کودکان مبتلا به سرخک که کمبود ویتامین A دارند بیشترین احتمال مرگ و میر در آنها است . اسهال پس از سرخک به سختی درمان شده و باعث مرگ و میر زیادی می شود. کمبود ویتامین A احتمال ابتلا به بیماریهای تنفسی و عفونت های گوش را نیز افزایش می دهد . مکمل درمانی با ویتامین A احتمال شیوع عفونت ریوی را کاهش داده ، باعث مرگ و میر ناشی از اسهال وافزایش سیستم ایمنی می شود . سرخک ذخایر ویتامین A بدن را تخلیه کرده و واکسیناسیون برعلیه سرخک اغلب بهمراه یک دوز ویتامین A انجام می شود.

ویتامین E یک آنتی اکسیدان است که بدن را از رادیکالهای آزاد پاک می سازد. مکمل یاری ویتامین E باعث تقویت سیستم ایمنی شده ، افزایش پاسخ حساسیت پوستی و تولید آنتی بادی بعد از واکسیناسیون را به تاخیر می اندازد . ویتامین E هم تقسیم سلولی و هم ظرفیت تولید اینتر لوکین را افزایش می دهد.

مکمل ویتامین D بیشتر روی بیماری توبرکولوزیز(بیماری سل ) اثر دارد. محققین بیان داشتند که یک دوز 2.5 میلی گرم برای افزایش توانایی سیستم ایمنی بر علیه عفونت کفایت می کند.

روی یک ماده معدنی ضروری است و برای فعالیت بیش از 300 آنزیم ضروری است ، در متابولیسم کربوهیدرات و انرژی ، سنتز پروتئین و تغییر شکل آن ، تولید اسید نوکلئیک ، بیوسنتز هم و انتقال دی اکسید کربن نقش دارد. روی یک کوفاکتور برای شکل گیری آنزیمها و اسیدهای نوکلئیک می باشد و نقش ساختمانی در غشاء سلول و در عملکرد سیستم ایمنی دارد. کمبود روی اعمال سیستم ایمنی ،از جمله عملکرد نوتروفیل ها را کاهش می دهد ، تعداد لنفوسیتهای BوT کاهش می یابد ، حساسیت سلولی ،فعالیت سم زدایی و تولید آنتی بادی را کاهش می دهد .

مقدار روی کافی ،از رهایی ویتامین A از کبد جلوگیری می کند و با رشد هوشی ،سندرم سوء جذب ،سقط جنین ،مرگ جنین و ناهنجاریهای ژنتیکی ارتباط دارد . غلطت پایین روی سرم در بیماران مبتلا به توبرکولوزیز ،بیماری کرون و پنومونی ارتباط دارد. مکمل درمانی روی دوره درمان بیماری اسهال و پنومونی را در کودکان کوتاه می کند.

درمان مالاریا ، با درمان کمبود آهن ارتباط مستقیم دارد ،زیراکه مالاریا باعث همولیز و آنمی می شود.مکمل درمانی در برخی موارد ، باعث افزایش عفونت می شود ،زیراکه انگل مالاریا به آهن برای ادامه حیات خود نیاز دارد. بسیاری از میکرو ارگانیسم ها برای بقا و عملکرد در بدن میزبان به عناصر کمیاب از جمله آهن و روی نیاز دارند و عملکرد پاتوژنز آنها با مکمل درمانی افزایش می یابد. پس در بیماری مالاریا با وجود کم خونی در مورد مصرف مکمل  آهن نگرانی هایی وجود دارد.

سردبیر بخش تغذیه مجله پزشکی مادرٰ سحر خودکار - کارشناس تغذیه
منبع: Krauses FOOD, NUTRITION&DIET THERAPY 2008



پر بیننده ترین اخبار

  1. روز
  2. هفته
  3. ماه